جنگ نرم: نبردی از دست رفته

نوشته شده توسط محققان اصل۱۹ برای پژوهش رسانه در ایران.

بیش از دو دهه است که آیت‌الله خامنه‌ای رهبر ایران بر اهمیت و خطر "تهاجم فرهنگی" و "جنگ نرم" تاکید کرده است. سازمان تبلیغات اسلامی در بیانیه‌ای در سال ۱۳۸۹، از اهمیت استراتژی جنگ نرم سخن گفت. این سازمان اظهار داشت که نقش نهادهای دولت باید روشن شده و نیروهای امنیتی داخلی و بین‌المللی باید تقویت شوند.

از نظر اصول‌گرایان، "قدرت نرم" اشاره‌ای است به تلاش‌های غرب برای تضعیف ثبات سیاسی ایران از طریق یک سری از اقدامات اطلاعاتی و کنترل بر گفتمان غالب کشور. با این حال، بازیگران داخلی جمهوری اسلامی از جمله سپاه پاسداران ایران، نیروهای بسیج و آیت‌الله‌های اصول‌گرا نیز از قدرت نرم استفاده کرده و بودجۀ قابل توجهی را به این جنگ نرم اختصاص داده‌اند. وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، نیروهای بسیج را به عنوان مدیران ارشد واحد جنگ نرم معرفی کرده است. بر اساس مقاله‌ای از مدیر مرکز جهانی ارتباطات، مونرو پرایس، مجلس ایران یک صد میلیون دلار برای برنامه‌های "نرم" اختصاص داده است.

همانطور که در پروژۀ "کنترل اینترنت در ایران" در همکاری با سیتیزن لب نشان داده شده است، نیروهای تندرو در ایران با اعمال روشهای قهری و با اختصاص بودجه و زمان عظیمی به کنترل اطلاعات دست می‌زنند؛ همراه با روشهایی مانند بستن روزنامه‌ها و مجلات، سانسور کتاب و فیلم، دستگیری و بعضاً اعدام نویسندگان و روشنفکران، علاوه بر فیلتر کردن و بستن گلوگاه فضای مجازی. این عناصر از جنگ نرم مثالی از مفهوم کنترل اطلاعات است که رونالد دیبرت و رافال روهینسکی در فصل دسترسی کنترل شده به آن اشاره کرده‌اند.

به طور خاص، روشهای جنگ نرم ایران با "نسل سوم در کنترل‌ها"ی دیبرت و روهینسکی هم‌خوان است، جایی که به موجب آن دولت نسبت به تغییری شناختی در میان روان توده‌های مردم قدم بر می‌دارد تا با ایجاد یک روایت غالب به مقابله با روایتی برود که به راحتی توسط رقیبان مخالف، و یا منابع خارجی، در دسترس قرار می‌گیرد. این کنترل‌ها از طریق انحصارات دستگاه‌های دولتی در اقتصاد، امنیت و قدرت نظامی اعمال می‌شوند. در حالی که به طور معمول ما به بررسی این مورد می‌پردازیم که جامعۀ مدنی و گروه‌های مخالفت چگونه نسبت به این کنترل‌ها واکنش نشان می‌دهند، اخیراً در ایران موجی از انتقاد در مورد شکست این کنترل‌ها دیده می‌شود.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از تلاش‌های تندروانۀ کنترل جنگ نرم راضی نبوده است. با تأکید بر جدی بودن این تهدیدات، حمیدرضا مقدم‌فر، معاون فرهنگی و اجتماعی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، اظهار داشت که مقامات فرهنگی به تلاش‌های جنگ نرم به دید تلاش در یک جنگ واقعی نگاه نمی‌کنند. از نظر مقدم‌فر، اگر جمهوری اسلامی می‌خواهد پیروزی‌های بزرگ به دست آورد، مبارزه در جنگ نرم باید همانند مبارزه در یک "جنگ سخت" باشد. مقدم‌فر اذعان کرد که "علی‌رغم به میدان آوردن ظرفیت‌های زیاد و صرف بودجه و امکانات، کمتر از حد انتظار توانسته‌ایم پیروزیهای بزرگ و مستمر را رقم بزنیم." سایرین نیز در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به انتقاد از مبارزات جنگ نرم پرداخته و استدلال می‌کنند که برای پیروزی در جنگ نرم، تلاش‌ها باید در بسیاری از نهادهای سیاستگذاری وجود داشته باشد و نه فقط یکی.

وبسایت‌های محافظه‌کار متعددی، همانند بیانیۀ مقدم‌فر، به شکست در جنگ نرم اذعان کرده‌اند. وبسایت محافظه‌کار الف، در مقاله‌ای با عنوان "ما شکست خوردیم" نوشت "باید اعتراف کنیم که ما شکست خوردیم، در جنگ فرهنگی مغلوب شدیم." همچنین وب‌سایت «بی‌باک‌نیوز» نزدیک به محمدتقی مصباح یزدی ضمن انتقاد شدید از سپاه و بسیج، نوشته این دو نیرو تا کنون نتوانسته‌اند در این زمینه پیروزی‌های زیادی کسب کنند. برخی از وبسایت‌های تندرو تلاش کرده‌اند تا دلایل شکست ایران در جنگ نرم را بیابند. برخی انگشت اتهام را به سوی سپاه نشانه رفته‌اند، در حالی که دیگران بر این باورند که بودجه‌های عظیم جنگ نرم در واقع برای منافع شخصی اندکی از نخبگان بالای هرم قدرت صرف شده است.

در همین حال، دولت روحانی تلاش کرده است تا خود را با جامعه مدنی این کشور هم‌سو کند که از پایه با گفتمان جنگ نرم مخالف بوده است. به جای ترویج اقدامات اجباری جنگ نرم، دولت فعلی بر حذف کنترل اطلاعات، مانند فیلترزدایی از فیسبوک و رفع ممنوعیت ماهواره‌ها متمرکز شده است.

در طول دو دهه گذشته، جامعۀ ایران تغییرات عمده‌ای را، به خصوص در مورد دسترسی به اطلاعات شاهد بوده است. به نظر می‌رسد پیام‌های جنگ نرم و مدل‌های ارائه شده توسط نیروهایی مانند بسیج با این تغییرات اجتماعی هم‌قدم نبوده است. برخی از محافظه‌کاران بر این باورند که حتی با بودجۀ کلانی که خرج تبلیغات دولتی برای ترویج شیوۀ زندگی اسلامی می‌شود، جوانان و زنان اغلب خواسته‌هایی متناقض با این روایت دولتی را ابراز می‌کنند. "جنگ نرم" که توسط تندروهای انقلابی برپا شده، بی‌ثمر بوده و گفتمان میان تندروها موکد این است که آنها در نهایت این موضوع را قبول کرده‌اند.

منبع: http://iranmediaresearch.org/en/blog/227/14/01/15/1588

نظرها

جهت ارسال نظر به وبسایت وارد شوید